Mocht een kledingstuk bij iemand niet in de smaak vallen, dan zal de rechter naar de algemene moraal (of in dit geval ‘smaak’) kijken. Bij de overheid weegt de rechter het ‘dienstbelang’ af tegen de bezwaren. Die bezwaren mogen niet ‘puur persoonlijk’ zijn. De werkloze die een gesubsidieerde Melkert-baan weigerde omdat hij een ‘Melkert-pak’ met reflectiestrepen aan moest, kreeg bijvoorbeeld geen gelijk. De man beweerde dat het verplichte pak zijn anti-autoritaire persoonlijkheid schade zou toebrengen. Dat geloofde de rechter niet. Hij kreeg geen uitkering. (Centrale Raad van Beroep 2001)

Het arbeidsrecht biedt bescherming aan de werknemer in geval van omstandigheden die tegen het normbesef en de integriteit van de werknemer indruisen. De rechten zijn vooral gebaseerd op de vrijheid van geweten, mening en godsdienst. Voorbeelden zijn intimidatie, inentingen, medische handelingen, werken op zondag werken in een varkensslachterij, en ook  veiligheidsomstandigheden (Arbowet, art. 29, lid 1). De werknemer moet de werkonderbreking dan melden aan de leidinggevende, zodat die verbeterende maatregelen kan treffen en behoudt het recht op werk. Deze zogenaamde opschorting kan ook gelden als de werkgever niets te verwijten valt, maar de werknemer wegens gewetensbezwaren werkzaamheden niet wil of kan verrichten.

De vrijheid van geweten is een groot goed en kan niet simpelweg als verzuim worden gezien. Werkgevers worden geacht om met aannemelijke gewetensbezwaren van werknemers rekening te houden. Door alle omstandigheden te wegen (aard en ernst, omvang, overdracht aan collega, mogelijke alternatieve werkzaamheden), wordt beoordeeld of de gewetensbezwaarde werknemer ondanks het neerleggen van werk, recht heeft op loon of dat ontslag mogelijk is. Bij het aangaan van een arbeidsovereenkomst wordt geacht dat zowel de werknemer als werkgever een inschatting maken of er sprake zou kunnen zijn van gewetensbezwaren. Iemand die tegen abortus is, moet bijvoorbeeld niet in een abortuskliniek gaan werken. Het dragen van modern vormgegeven bedrijfskleding zal voor een rechter over het algemeen geen aanleiding zijn om gewetensbezwaren te honoreren. Tenzij het er natuurlijk te bont uit ziet….