Wat is listeria en hoe kun je de bacterie voorkomen in de voedselindustrie?

Geplaatst op 07-12-2021 door Klarinda Allema | Content & CO

De listeria bacterie vormt een groot risico voor de voedselindustrie. Hoe voorkom je dat jouw productie besmet raakt en je producten moet terugroepen? Er zijn meerdere maatregelen, waaronder een goed gecontroleerd en professioneel wasproces. Dit zorgt er keer op keer voor dat werkkleding listeria vrij is.

Wat is listeria?

Listeria is een verzamelnaam voor een groep bacteriën. Van één soort listeria kunnen mensen ziek worden, namelijk de listeria bacterie Listeria monocytogenes (L. monocytogenes). Deze bacterie kan de voedselinfectie listeriose veroorzaken. De kans op listeriose is heel klein, maar de gevolgen kunnen groot zijn.

Waarin zit de listeria bacterie?

De bacterie zit in de natuur, bijvoorbeeld op dieren, in de grond, in water, in het riool en op begroeiing. Maar ook in levensmiddelen van dierlijke oorsprong kan de bacterie listeria aanwezig zijn.

Bijzonder is dat de bacterie ook groeit in vochtige ruimtes met lage temperaturen. Hij kan zelfs de vriezer overleven. Listeria overleeft dus lang en wordt vaak in verband gebracht met langdurig gekoeld bewaarde producten die zonder verhitting worden gegeten. Risicoproducten zijn bijvoorbeeld rauwmelkse kaas, voorverpakte gerookte vis en zeevruchten, voorverpakte vleeswaren en dierlijke producten. Maar ook kant-en-klare maaltijden, rauwkostsalades en gekoelde sandwiches.

Wat is de oorzaak van listeria?

Mensen kunnen op drie manieren worden besmet met de bacterie. Bijvoorbeeld ´direct´ via contact met besmette dieren, ontlasting of natuur. Of via iemand die zelf ook is geïnfecteerd met de bacterie. Maar mensen worden het vaakst ´indirect´ besmet, namelijk via het voedsel dat zij eten.

Slechte hygiëne bij een levensmiddelenfabrikant kan een oorzaak zijn van bacterie in voedsel. De bacterie is bijvoorbeeld aanwezig in de fabrieksapparatuur, transportbuizen of op werkkleding van mensen. Zo kan één besmetting in een levensmiddelenfabriek zelfs uitlopen tot een grote hoeveelheid besmettingen, een terugroepactie en mogelijk zelfs sluiting van de fabriek.

Listeria bacterie symptomen

Wie geïnfecteerd raakt met de listeria bacterie, kan na één tot negentig dagen een uiteenlopend pakket aan symptomen krijgen. Dit gaat van geen klachten, naar mild griepachtige verschijnselen tot ernstige klachten. Klachten kunnen koorts, spierpijn en maagdarmklachten zoals misselijkheid en diarree zijn.

Gezonde mensen met een normale afweer hebben vaak geen of milde griepverschijnselen. Zwangeren, ouderen of mensen met een verzwakt afweersysteem krijgen juist ernstigere klachten met soms zelfs bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking als gevolg. Een infectie bij een zwangere – met name in de tweede helft van de zwangerschap – kan zelfs leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.

In Nederland varieerde het sterftepercentage tussen de 5% en 31% in respectievelijk 2011 en 2006. De meest voorkomende ziektebeelden in 2012 waren sepsis, maagdarminfectie, meningitis en longontsteking.

Wat is de kans op een listeria besmetting?

De kans op een listeria besmetting is erg klein. Jaarlijks zijn er zeventig tot honderd gevallen van listeriose bekend. Een listeria bacterie uitbraak komt het vaakst door besmet voedsel en zelden door mens-op-mensbesmetting.

Listeria voorkomen in de voedselindustrie

Bedrijven zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van hun producten. De listeria bacterie is dus een risico voor levensmiddelenfabrieken die gekoelde dierlijke producten produceren. Wat kun je als fabrikant doen?

Volg de Verordening 2073/2005

De Europese wetgeving Verordening 2073/2005 gaat over listeria. In juli 2021 verscheen er een nieuwe Europese richtlijn en Informatieblad 85 met extra uitleg over de verordening. Hier staat bijvoorbeeld in dat baby- en zuigelingenvoeding helemaal geen listeria mag bevatten. In overige levensmiddelen mag maximaal 100 eenheden/g zijn.

Bedrijven die levensmiddelen produceren en gevoelig zijn voor listeria moeten hier ook periodieke analyses van en onderzoek naar doen. Ook geeft de wet regels voor bijvoorbeeld de maximale bewaartemperatuur. Voor producten in Nederland mag iedereen rekenen met 7 graden in de productie- en retailfase en 9 graden voor de consumentenfase.

Zorg voor een voedselveiligheidsplan

Ieder bedrijf dat levensmiddelen produceert, verwerkt of distribueert moet een HACCP-voedselveiligheidsplan opstellen. Bedrijven kunnen ook een door de branche opgestelde en officieel erkende code gebruiken. De NVWA controleert vervolgens of levensmiddelenbedrijven zich daaraan houden. Meer informatie op NVWA.nl

Werk hygiënisch

Om listeriabesmettingen te voorkomen, is het noodzakelijk dat medewerkers hygiënisch werken en een goede persoonlijke hygiëne hebben. Was consequent handen, heb korte nagels, laat sieraden thuis en laat bedrijfskleding na gebruik op het werk. Reinig en desinfecteer machines en gebruiksmaterialen regelmatig. Het is belangrijk dat de apparatuur zodanig ontworpen is dat alle onderdelen goed te reinigen en desinfecteren zijn.

Laat werkkleding professioneel wassen

Bedrijven die inhouse werkkleding wassen, kunnen niet zelf controleren of de kleding ook listeria vrij is. Bij deze bedrijven kunnen medewerkers kleding aantrekken waar de listeria bacterie in zit, die zich vervolgens verspreidt. Wegwerpwerkkleding is dan natuurlijk een optie, maar is een enorme belasting voor het milieu, een aanslag op de bedrijfsportemonnee en bovendien niet altijd comfortabel voor de gebruiker. Een goed gecontroleerd en professioneel wasproces is een betere en duurzamere oplossing en zorgt er keer op keer voor dat werkkleding listeria vrij is. Schoon én duurzaam dus.

Lavans conformeerde zich als eerste bedrijfskleding wasserij in Nederland aan de hygiënestandaard voor voedselveiligheid, ISO 22000. Het wasproces sluit aan op alle GMP-eisen in low risk, high care en high risk omgevingen, en de microbiologische omstandigheden worden bewaakt volgens NEN-EN 14065. Lavans verzorgt werkkleding voor food standaard, food bovenkleding, bakkerskleding en slagerskleding. Neem contact op met Lavans.

Maak vloeren en putten goed schoon

Vloeren en vloerputjes hebben de ideale omstandigheden voor listeria-uitbreiding. Slechte afvoer, plassen met statisch water of scheuren in de vloer kan leiden tot een kolonie van listeria. Houd de vloer zo droog mogelijk, gebruik zo min mogelijk water wanneer je de vloer reinigt en verhelp waterlekkages zo snel mogelijk. Laat reinigingsmiddelen de voorstelde tijd inwerken en desinfecteer eventueel putjes na. Gebruik eventueel schoon- en droogloopmatten, want die nemen vocht en vuil van schoenen op. Zo blijven bacteriën makkelijker op één plek.

Bonustip: Gebruik onze poster voor hygiënisch werken

Voor de voedingsindustrie heeft Lavans een poster ontwikkeld die werknemers met duidelijke icoontjes toont hoe hygiënisch werken er in de praktijk uitziet. Deze poster is gratis te bestellen

Meer weten over de listeria bacterie en hoe je de bacterie kunt voorkomen in jouw bedrijf? Neem contact op.